⑶ Vừa Là Nạn Nhân Vừa Là Thủ Phạm - TS Sumangala Viên Phúc.

Trong luân hồi từ vô thủy, khổ đau đến từ qui luật tự nhiên sinh, già, bệnh, chết - không ai không bị chinh phục bởi chúng. Nhưng khổ đau còn đến từ chính các bất thiện tâm của chúng sinh: tham, sân, si, ái dục, tà kiến, ngã mạn,…. Chúng sinh vừa là nạn nhân vừa là thủ phạm gây ra khổ đau phiền não cho chính mình và cho các chúng sinh khác.