(58) Thế Nào Là Tri Kiến Chánh Trực - Thiền sư Viên Phúc Sumangala.

Tri kiến chánh trực.

Tri kiến chánh trực là một trong 9 ân đức của Tăng đoàn chư Thinh văn đệ tử Phật (ujupatipanno). Đó là sự hiễu rõ thấy rõ:

- Thân hành nầy là thiện, thân hành này là bất thiện, thân hành này là phạm tội, thân hành này không phạm tội.

- Ngữ hành này là thiện, ngữ hành này là bất thiện, ngữ hành này là phạm tội, ngữ hành này không phạm tội.

- Ý hành này là thiện, ý hành này là bất thiện, ý hành này phạm tội, ý hành này không phạm tội.

Với người không có tri kiến chánh trực, thân - ngữ - ý rơi vào bất thiện, y tìm cách biện hộ cho hành động tội lỗi, như: Giết một người cứu nhiều người là tốt, trộm của người giàu san sẽ cho người nghèo là tốt, nói dối làm lợi cho người là tốt (như vị lương y nói dối làm an tâm bịnh nhân) …

Nhưng nếu đặt y vào địa vị của nạn nhân, y sẽ nghĩ như thế nào? Y có từ chối “sự tốt” ấy không, có người giàu nào muốn mình bị cướp tài sản để san sẽ cho người nghèo không? Có bịnh nhân nào muốn vị lương y đánh lừa mình không?.

Với những cách luồn lách, biện minh như trên, Đức Phật gọi là “ý quanh co(samsappaniya - trườn bò mà đi, đi quanh co của loài bò sát)”.

Người có thân nghiệp quanh co, ngữ nghiệp quanh co, ý nghiệp quanh co, có một trong hai sinh thú sau đây:

“Ye vā ekantadukkhā nirayā yā vā saṃsappajātikā tiracchānayoni…

“Các địa ngục nhất hướng đau khổ và các loài bàng sanh thuộc loại trườn bò: Loại rắn, bò cạp, rết…”.

Và Đức Phật có dạy:

“Yassa kassaci, bhikkhave, bhikhussa vā bhikkhuniyā vā kāyavaṅko pāhino kāyadoso kāyakasāvo.

Vacīvaṅko pāhino vacīdoso vacīkasāvo.

Manovaṅko pāhino manodoso manokasāvo.

Evaṃ patiṭṭhitā te, bhikkhave, imasmiṃ dhammavinaye….

“Đối với Tỳkhưu hay Tỳkhưu ni nào, thân cong được đoạn tận, thân hư hỏng, thân khuyết điểm (được đoạn tận).

Lời nói cong được đoạn tận, lời hư hỏng, lời khuyết điểm (được đoạn tận).

Ý cong được đoạn tận, ý hư hỏng, ý khuyết điểm (được đoạn tận).

Như vậy này các Tỳkhưu, vị ấy vững an trú trong Pháp Luật này …”